Jinekolojik ve Üreme Sağlığı TaramalarıPap Smear ve HPV-DNA Testi (Rahim Ağzı Kanseri Taraması)
Neden Hayat Kurtarır? Rahim ağzı (serviks) kanseri, neredeyse tamamen HPV (Human Papilloma Virus) kaynaklıdır. Bu testler, virüsün kansere yol açmadan önceki 10-15 yıllık “kanser öncesi lezyon” (CIN) evresinde yakalanmasını sağlar.
Kimler ve Ne Sıklıkta Yaptırmalı?
Ulusal tarama standartlarına göre 30 – 65 yaş arasındaki tüm kadınlar 5 yılda bir ücretsiz olarak HPV-DNA ve Smear testini bir arada yaptırmalıdır.
21-29 yaş aralığındaki kadınlar için ise genellikle 3 yılda bir sadece Pap Smear takibi önerilir.
Nerede Yapılır? Aile Sağlığı Merkezleri (ASM), Sağlıklı Hayat Merkezleri (SHM) ve KETEM birimlerinde ücretsizdir.
Düzenli Pelvik Muayene ve Ultrason
- Neden Hayat Kurtarır? Miyomlar, çikolata kistleri ve en önemlisi erken evrede neredeyse hiç belirti vermeyen yumurtalık (over) kanserinin tespiti için tek şanstır.
- Kimler ve Ne Sıklıkta Yaptırmalı? 21 yaşından itibaren (veya cinsel aktif olunduktan sonra) yılda bir kez rutin jinekolojik muayene yapılmalıdır.
Meme Kanseri TaramalarıMeme kanseri, dünyada ve Türkiye’de kadınlarda en sık görülen kanser türüdür. Henüz ele gelmeyen milimetrik tümörleri yakalamak hayat kurtarır.
20 Yaşından İtibaren: Her ay düzenli olarak Kendi Kendine Meme Muayenesi (KKMM) yapılmalıdır. Yılda bir kez de uzman bir genel cerrah tarafından klinik meme muayenesi gerçekleştirilmelidir.
40 – 69 Yaş Arası (Altın Standart): 2 yılda bir rutin Mamografi çektirilmelidir. Ailede (anne, teyze, kız kardeş) meme kanseri öyküsü olan yüksek riskli kadınlarda tarama yaşı doktor kontrolünde 25-30 yaşlarına çekilebilir ve süreç meme ultrasonu/MR ile desteklenebilir.
Nerede Yapılır? KETEM birimlerinde mamografi taramaları tamamen ücretsizdir.
Metabolik ve Kardiyovasküler Sağlık TaramalarıKadınlarda menopoz sonrasında östrojen koruması azaldığı için kalp hastalıkları riski hızla yükselir.
Kan Basıncı (Tansiyon) Takibi: 18 yaşından büyük her kadının, “sessiz katil” olarak bilinen hipertansiyondan korunmak için yılda en az bir kez tansiyonunu ölçtürmesi gerekir.
Lipid Profili (Kolesterol Testleri): Total kolesterol, LDL (kötü), HDL (iyi) kolesterol ve trigliserit düzeyleri 20-35 yaşından itibaren (risk durumuna göre) 5 yılda bir, 40 yaş sonrasında ise daha sık kontrol edilmelidir.
Açlık Kan Şekeri ve HbA1c (Diyabet Taraması): Gizli şeker ve Tip 2 diyabet tespiti için 35-45 yaşından itibaren risk yoksa 3 yılda bir, kilo fazlası veya aile öyküsü varsa her yıl bakılmalıdır.
Tiroid Fonksiyon Testleri (TSH): Tiroid hastalıkları (özellikle hipotiroidi ve haşimato) kadınlarda erkeklere oranla çok daha sık görülür. Kiloyu, enerjiyi ve doğurganlığı etkilediği için düzenli kan testlerinde TSH düzeyine mutlaka bakılmalıdır.
Kemik ve Sindirim Sistemi TaramalarıKemik Yoğunluğu Ölçümü (DEXA)
Neden Hayat Kurtarır? Menopozla birlikte kemik yıkımı hızlanır. İleri yaşlarda basit düşmelerle oluşan kalça kırıkları kadınlarda yaşam kalitesini ciddi oranda düşürür.
Kimler ve Ne Sıklıkta Yaptırmalı? Herhangi bir risk faktörü yoksa 65 yaşındaki tüm kadınların; erken menopoz, sigara kullanımı veya sık kortizon kullanımı gibi riskleri olan kadınların ise menopozdan hemen sonra kemik yoğunluğu ölçümü yaptırması gerekir.
Kolorektal (Kalın Bağırsak) Kanseri Taraması
Neden Hayat Kurtarır? Bağırsaktaki iyi huylu polipleri kanserleşmeden yakalamayı sağlar.
Kimler ve Ne Sıklıkta Yaptırmalı? 50 – 70 yaş arasındaki tüm kadın ve erkekler 2 yılda bir Gaitada Gizli Kan Testi (GGK) yaptırmalı, 10 yılda bir ise Kolonoskopi kontrolünden geçmelidir.
Özet Kontrol Listesi
| Tarama Adı | Başlangıç Yaşı | Ne Sıklıkta? |
|---|---|---|
| Kendi Kendine Meme Muayenesi | 20 Yaş | Her Ay |
| Pap Smear & HPV Testi | 30 Yaş (Smear için 21) | 5 Yılda Bir |
| Mamografi | 40 Yaş | 2 Yılda Bir |
| Açlık Kan Şekeri & Kolesterol | 35-45 Yaş | 1-3 Yılda Bir |
| Gaitada Gizli Kan (Kolon Kanseri) | 50 Yaş | 2 Yılda Bir |
| Kemik Dansitometrisi (DEXA) | 65 Yaş (veya Menopoz sonrası) | Doktor önerisine göre |